Depresja u dzieci i młodzieży - etiopatogeneza

Etiopatogeneza depresji u dzieci i młodzieży

Depresja u dzieci i młodzieży jest zaburzeniem o złożonej etiologii, wynikającym ze współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych oraz środowiskowych. Współczesne modele zakładają, że pojedynczy czynnik nie jest wystarczający do rozwoju choroby - decydujące znaczenie ma wzajemne oddziaływanie predyspozycji oraz niekorzystnych doświadczeń życiowych (Grzegorzewska i in., 2020).

Istotną rolę odgrywają uwarunkowania biologiczne. Badania wskazują na znaczenie podatności genetycznej oraz zaburzeń funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), prowadzących do nieprawidłowego wydzielania kortyzolu. Opisuje się również zaburzenia neuroprzekaźnictwa, zwłaszcza serotoniny, zmiany przepływu krwi w wybranych strukturach mózgu oraz udział procesów zapalnych związanych ze zwiększonym stężeniem cytokin prozapalnych (Grzegorzewska i in., 2020).

Ryzyko zachorowania wzrasta także pod wpływem czynników osobistych, takich jak negatywny obraz siebie, trudności w regulacji emocji, depresjogenny styl przetwarzania informacji, niskie kompetencje społeczne czy większa podatność na zranienie psychiczne (Kendall, 2004). Szczególnie ważne są również czynniki środowiskowe. Dzieci wychowujące się w rodzinach, w których rodzice chorują na depresję, są obciążone nawet sześciokrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia tego zaburzenia. Wynika to zarówno z uwarunkowań genetycznych, jak i modelowania nieadaptacyjnych sposobów radzenia sobie z trudnościami, takich jak wycofanie, drażliwość czy ograniczona dostępność emocjonalna rodziców (Grzegorzewska i in., 2020).

Do czynników wyzwalających epizod depresyjny należą m.in. doświadczenie straty (np. rozwód rodziców), przewlekła choroba, niepowodzenia szkolne, przemoc rówieśnicza, zmiana środowiska oraz używanie substancji psychoaktywnych (Kołodziejek, 2008; Wolańczyk i Komender, 2005). Warto jednak podkreślić, że naturalna reakcja żałoby po stracie nie jest tożsama z depresją i sama w sobie nie świadczy o obecności zaburzenia psychicznego.

Podsumowując, depresja u dzieci i młodzieży rozwija się w wyniku złożonej interakcji czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Zrozumienie mechanizmów jej powstawania stanowi podstawę skutecznej profilaktyki, wczesnego rozpoznawania oraz planowania adekwatnych oddziaływań terapeutycznych.

Literatura:

1. Grzegorzewska, I., Cierpiałkowska, L., & Borkowska, A. R. (red.). (2020). Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży. Warszawa: PWN.
2. Kendall, P. C. (2004). Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji. Gdańsk: GWP.
3. Kołodziejek, M. (2008). Depresja u dzieci i młodzieży: podstawy teoretyczne, psychoterapia poznawczo-behawioralna. Psychoterapia, 2(145), 15-33.
4. Wolańczyk, T., & Komender, J. (red.). (2005). Zaburzenia emocjonalne i behawioralne u dzieci. Warszawa: PZWL.